Op 24 maart stelde de Europese Unie, met succes, een ingrijpende hervorming voor van de voorwaarden voor het behoud van het rijbewijs. Dat initiatief maakt deel uit van het ambitieuze ‘Vision Zero’-project, dat tot doel heeft het aantal verkeersdoden op de Europese wegen tegen 2050 volledig tot nul te reduceren. In tegenstelling tot wat op sociale media wordt beweerd, is er geen vaste leeftijd vastgesteld voor het automatisch intrekken van het rijbewijs.  

S-Plus vindt het ‘Vision Zero’-project bewonderenswaardig en duidelijke maatregelen zijn zeker nodig. Wel mogen we niet uit het oog verliezen dat de nieuwe richtlijnen moet zorgen voor een evenwicht tussen verkeersveiligheid en persoonlijke onafhankelijkheid. Want deze kwestie raakt diep aan de waardigheid en het dagelijks leven van miljoenen oudere Europeanen. 

Geldigheidsduur van het rijbewijs 

Het voorstel van Europarlementariër Karima Delli beoogt de invoering van een verplichte medische controle om de vijftien jaar voor alle bestuurders, ongeacht hun leeftijd. Deze universele aanpak heeft tot doel regelmatig de fysieke en cognitieve vaardigheden te controleren die nodig zijn om veilig te rijden, zonder specifiek op ouderen te richten. 

De geldigheidsduur van het rijbewijs wordt gelijkgeschakeld over de lidstaten heen. Indien het rijbewijs ook als nationaal identiteitsbewijs geldt (wat voor België niet van toepassing is), dan is de geldigheidsduur 10 jaar. Lidstaten krijgen de vrijheid om te bepalen welke stappen nodig zijn om een nieuw rijbewijs aan te vragen (bv. examens of verklaring op eer). Een oogtest en een cardiovasculaire evaluatie zouden wel onderdeel uitmaken van de procedure. 
Lidstaten zullen bovendien vrij zijn om vanaf 65 jaar een kortere geldigheidsduur op te leggen. België was hier in het verleden geen voorstander van, al is de politieke realiteit in ons land ondertussen wel anders met nieuwe regeringen op regionaal en federaal niveau. Hoe België zich hiertegen zal verhouden, blijft dus nog een open vraag. 

Digitaal rijbewijs 

Daarnaast wordt tegen 2030 het rijbewijs digitaal via de smartphone. Het wordt in alle lidstaten erkend en moet tegen 2030 de norm worden. Bestuurders zullen wel nog een fysiek rijbewijs kunnen aanvragen. België overweegt om het digitale rijbewijs al in 2029 in te voeren. 

Mobiliteit en onafhankelijkheid van ouderen in het geding 

Voor veel ouderen, vooral in landelijke of voorstedelijke gebieden die slecht bereikbaar zijn met het openbaar vervoer, is de auto veel meer dan alleen een vervoermiddel. Het is een essentieel instrument voor hun zelfstandigheid, dat hen toegang geeft tot medische zorg, winkels en een actief sociaal leven. 

Het vooruitzicht van een intrekking van het rijbewijs zonder individuele beoordeling geeft dan ook aanleiding tot gerechtvaardigde bezorgdheid. De Franse vereniging ‘40 millions d’automobilistes’ heeft zich terecht krachtig verzet tegen elke maatregel die bestuurders uitsluitend op basis van hun leeftijd stigmatiseert, en wijst erop dat uit de statistieken blijkt dat jonge bestuurders oververtegenwoordigd zijn in ernstige ongevallen. 

Technologische vooruitgang en mobiliteit 

De autotechnologie ontwikkelt zich tegenwoordig op een razendsnel tempo. Steeds vaker zien we dat auto’s uitgerust worden met allerlei hightech gadgets en systemen die het rijden veiliger, efficiënter en comfortabeler maken. Denk bijvoorbeeld aan zelfrijdende auto’s, die steeds meer terrein winnen en die steeds beter in staat zijn om zelfstandig te navigeren. Ook zijn er steeds meer auto’s met verbeterde rijassistentiesystemen die de bestuurder ondersteunen bij het rijden, bijvoorbeeld door te waarschuwen voor gevaarlijke situaties op de weg of door automatisch de snelheid aan te passen aan de omstandigheden. Deze innovaties kunnen ervoor zorgen dat mensen met een licht verminderde rijvaardigheid langer veiliger kunnen blijven rijden. 

Graag een evenwichtige aanpak van de verkeersveiligheid 

Voor S-Plus moet dit debat gevoerd worden, want het gaat veel verder dan alleen de regelgeving en raakt aan onze collectieve opvatting over ouder worden. Hoe kunnen we het respect voor de autonomie van ouderen verzoenen met de noodzaak van verkeersveiligheid?  

De ervaring van landen die al periodieke beoordelingssystemen hebben ingevoerd, toont aan dat een genuanceerde en respectvolle aanpak kan werken. De uitdaging bestaat er nu in een harmonieus Europees kader uit te werken dat de verkeersveiligheid garandeert en tegelijkertijd de waardigheid en onafhankelijkheid van senioren in hun dagelijkse mobiliteit behoudt. 

Akkoord nog niet definitief 

Om het als Europese verordening doorgevoerd te krijgen, moet het akkoord door de Europese tripartite (de Europese Raad, de Europese Commissie en het Europees parlement) goedgekeurd worden. Van zodra de Europese verordening in voege treedt, heeft elke lidstaat vier jaar de tijd om de richtlijnen te vertalen in nationale wetgeving. Dat betekent dat we tegen 2030 grote veranderingen kunnen verwachten. 

S-Plus maakt alvast zijn bezorgdheden over aan de betrokken ministers in de Vlaamse en federale regering.  

Magda De Meyer is een vertrouwd gezicht in het Vlaamse maatschappelijke en politieke landschap. Haar levensverhaal getuigt van een diepgewortelde inzet voor sociale rechtvaardigheid, vooral op het gebied van vrijwilligerswerk, vrouwenrechten en, sinds kort, ouderenrechten.

Wie is Magda als mens?
Magda: “Och, wat moet ik zeggen? Ik was de jongste in een gezin van vier. Als kakkernestje moest ik wel op m’n strepen staan tegenover mijn 3 broers. Dat heeft mij toch wel wat gevormd. Mijn man, Julien Van Geertsom, heb ik leren kennen door ons gezamenlijk engagement. Wij waren beiden actief in de scholierenwerking. Hier heb ik onschatbare ervaringen opgedaan in de wereld van het activisme. Nadien ben ik via het ABVV in het parlement terechtgekomen en wat later voorzitter geworden van de Vrouwenraad. Maar ik ben ook een trotse moeder en grootmoeder van 3 zonen en 3 kleinzonen. Mijn gezin is een belangrijke bron van inspiratie en steun.”

Waar mensen samenwerken is er energie en kun je dingen veranderen

Over welke verwezenlijking of actie van de Vrouwenraad ben je het trotst?
Magda: “Er zijn twee zaken waar ik trots op ben. Door het harde werk van de Vrouwenraad hebben we geweld tegen vrouwen prominent op de politieke agenda kunnen plaatsen. Op die manier hebben we kunnen bijdragen aan de oprichting van centra voor seksueel geweld en de verbetering van wetgeving en strafrecht met betrekking tot daders van geweld tegen vrouwen. Dat is een enorme stap vooruit geweest, maar we zijn er nog niet. Een tweede ding waar ik bijzonder blij om ben, is dat we de problematiek van alleenstaande moeders, gelinkt aan kinderarmoede, op de politieke agenda hebben gezet. Deze vrouwen staan er vaak alleen voor, waardoor ze het enorm moeilijk hebben in de samenleving.”

Waarom zijn verenigingen belangrijk voor je?
Magda: “Ik geloof heel sterk in samenwerken. Ken je dat uit Jungle Book? De kracht van de roedel is de wolf, en de kracht van de wolf is de roedel. Alleen maar samen kunnen we zaken op de politieke agenda zetten en dingen verwezenlijken. Waar mensen samenwerken is er energie en kun je dingen veranderen. Daarom vind ik verenigingen fantastisch. Voor mij vormen vrijwilligers de ruggengraat van de samenleving. Daar zit warmte, medemenselijkheid en solidariteit. Het is de basis voor een meer verbonden samenleving. Leve de verenigingen!”

Wat begrijp jij onder politiserend werken, en slagen verenigingen zoals S-Plus daar voldoende in?
Magda: “Zelf geloof ik heel sterk in politiserend werk. Daarom ben ik ook geëngageerd. Ik vind dat je je moet inzetten voor iets beter. Sommige mensen trekken zich niks aan van de politiek, maar politiek bepaalt wel ons doen en laten. Of we er wel voor- of achteruit op gaan. Volgens mij kan je je dus niet permitteren om daar niet mee bezig te zijn. En net verenigingen maken het mogelijk om politiek te participeren. Als je kijkt naar S-Plus, is er toch heel wat op de politieke agenda gezet. Denk maar aan de problematiek van het minimumpensioen, mobiliteit, en de afschaffing van het seniorenticket. S-Plus trekt dus terecht aan de alarmbel. De verrechtsing van onze samenleving is ook beangstigend. En ouderen weten precies wat dat betekent, meer dan de jongere generatie. Er is ooit gevochten voor democratie en het algemeen stemrecht. Als je dan ziet hoe achteloos men er vandaag mee omspringt, dan komt mijn haar recht. Dan denk ik dat we daar iets aan moeten doen. Net de verenigingen staan mee op de barricade om de democratie in leven te houden en dam op te werpen tegen rechts die allerlei rechten wil inperken. Specifiek voor ouderen zie ik dat openbare dienstverlening steeds meer ontoegankelijk wordt. Laten we het dan nog niet hebben over de blinde digitalisering die heel wat mensen in de kou laat staan. De Europese Unie zegt wel dat ze niemand achterlaat, maar ik heb mijn twijfels, vooral als ik dagelijks zie wat er gaande is in onze samenleving. Met andere woorden: politiserend werken en verenigingen zijn absoluut nodig.”

Sommige mensen trekken zich niks aan van de politiek, maar politiek bepaalt wel ons doen en laten

Je bent pas verkozen als voorzitter van de Vlaamse Ouderenraad. Waarom dit engagement?
Magda: “Dat ligt in het verlengde van wat ik onder andere heb gedaan voor de vrouwenbeweging. Ik wil maatschappelijke spelregels veranderen als ik merk dat ze onrechtvaardig zijn. Dus als al die ouderenverenigingen een vuist maken, dan kun je die niet breken. De babyboomers vormen momenteel al de grootste groep in Vlaanderen. Dan mag dat toch wel iets zeggen, toch? Zeker als je merkt dat leeftijdsdiscriminatie toeneemt in de samenleving. Dat is bijzonder erg omdat daar een pak ervaring en expertise zit. Waarom wordt dat niet meer gebruikt? Hier moet iets aan veranderen. We hebben die ervaring, expertise en handen net nodig. Daarom de Vlaamse Ouderenraad.”

Waar moet de Vlaamse Ouderenraad staan binnen 5 jaar?
Magda: “Ik wil dat de Vlaamse Ouderenraad binnen 5 jaar onmiskenbaar is als het over ouderen gaat. Van zodra er een item over ouderen aan bod komt, moet er in wezen automatisch aan de Vlaamse Ouderenraad gedacht worden. Dat we dus een belangrijke maatschappelijke speler worden. Heel concreet wil ik het volgende. De nieuwe Vlaamse regering moet werk maken van een nieuw ouderenbeleidsplan. Het is aan de Vlaamse Ouderenraad om toe te zien dat dit een sterk plan wordt door onder andere input te leveren en de stand van zaken op te volgen. We gaan ook verantwoording vragen aan de regering om na te gaan hoe het met de realisatie ervan zit. Op lokaal vlak kunnen zeker de lokale ouderenraden nog beter ondersteund worden. Daar moeten we meer het verschil maken. Er ligt zeker nog wat werk op de plank.”

En een laatste, wat wil jij nog meegeven aan onze talrijke S-Plusvrijwilligers?
Magda: “Vrijwilligers zijn het zout der aarde. En zeker de oudere vrijwilligers. Zij laten de maatschappelijke motor draaien. Overal kom je ze tegen. Neem dat weg en het radarwerk valt stil. Ik ben heel blij dat S-Plus zo veel vrijwilligers heeft die zich willen inzetten voor de samenleving en mee voor verandering willen zorgen. Ik hoop dat we samen nog een lange en vruchtbare weg kunnen afleggen.”

Foto: Jos Bertrand

Dit is een artikel uit S-Plus Mag april - mei - juni 2025. Lees hiernog meer artikels.