De voorbode van de kerstdagen was voor mij lange tijd Sinterklaas. Die komt in Nederland altijd op 5 december langs en wist op wonderbaarlijke wijze cadeautjes door niet bestaande schoorstenen de woonkamer in te krijgen. Het duurt gelukkig jaren voor je dit door jouw ouders gefinancierde cadeautjes- en pepernotenfeest doorkrijgt. Daarna maakten we presentjes en rijmpjes voor elkaar. Sinterklaas was, hoe dan ook, een gezellig familie- en vriendenfeest.
Sinterklaas kan in België beter op 4 december langskomen, vóór hij naar Nederland gaat
Als jonge ouder vergeet je nooit de schrik op de gezichten van je kinderen, wanneer er, bij het zingen van sinterklaasliedjes, ineens (door buurman Piet) hard op de voordeur werd geklopt. Voorzichtig gingen we met zijn allen kijken … en jawel hoor, daar stonden zomaar twee jute zakken met cadeautjes. Voorbij waren de vele vragen over hoe zwarte piet de cadeautjes via de ’s avonds brandende openhaard toch in de woonkamer wist te krijgen. Voorbij waren de dagen, waarop de kinderen voor ze naar bed gingen een schoen mochten opzetten. Voorbij was de heerlijke verontwaardiging toen papa ineens zomaar een keer een doos in plaats van een schoen, zette. ‘Dat kan toch niet papa’, zei mijn oudste dochter, terwijl mijn zoon zich rot lachte, omdat ik ook een oude jenever voor de Sint had klaargezet. ‘Ja, jongen, het is koud daar op het dak’, was mijn antwoord. Voorbij was het plezier dat ze de volgende ochtend hadden toen ze stiekem naar beneden waren geslopen. Iedereen had iets in zijn schoen, maar er zat niets in die stomme doos van papa en het borreltje was verdampt. ‘Je moet toch echt een schoen opzetten papa!', was het welgemeende advies.
Toen ik in Vlaanderen kwam wonen begreep ik dat mijn geliefde Sint hier pas op 6 december langs komt. Dat vond ik niet slim. Hij kon op 4 december langskomen, want na die Nederlandse 5 decemberavond is die Spaanse pakjesboot natuurlijk helemaal leeg. Ik vind dat voor de nooit stoute Vlaamse kindertjes, maar een trieste zaak. Wellicht verklaart dit het cadeautjesfestival met de kerstdagen.
Lotjesregens en prijzenfestivals
In veel Vlaamse gemeenten is er in de decembermaand, niet alleen gezellige kerstverlichting, maar ook een vaak door de middenstand en het gemeentebestuur georganiseerde eindejaarsactie met loten en prijzenfestivals. Zo ook in Puurs-Sint-Amands.
Samen met UNIZO, de Unie van Zelfstandige Ondernemers, die in onze gemeente zeer actief is, wordt jaarlijks een eindejaaractie georganiseerd om ‘Koop Lokaal’ (zie ook mijn blog van 26 november 2024) te promoten, tijdens en na de feestdagen. Dit jaar heeft onze Puurse drukkerij Baeté, maar liefst 250 000 vrolijke loten gedrukt. Ze worden verstrekt door de middenstand inclusief de lokale Delhaize, en de marktkramers op onze wekelijkse donderdagmorgenmarkt op het gezellige Kerkplein.
Er is dit jaar een prachtige prijzenpot van maar liefst € 20 000! Het spreekt vanzelf dat de achterkant van de schitterende lotjes met een echte sneeuwman weer driftig door de vele bezoekers van de Puurse markt en winkels wordt ingevuld. Vol verwachting worden ze dan in één van de potten of dozen (waar ik zoals gezegd geen goede ervaring mee heb) gedeponeerd. In Uit in Puurs-Sint-Amands laat de gemeente weten dat: “je bij elke aankoop een lotje krijgt, waarmee je kans maakt op één van de vele P-bonnen”. De P-bon is een lokale cadeaucheque, waarmee je uiteraard lokaal koopt.
Winkels zorgen er voor dat het hart van een dorp blijft kloppen: Koop Lokaal en we winnen allemaal!
Je zal begrijpen dat de spanning in het Puurse stijgt naar mate de dagen korten en de ecologisch verantwoorde led-feestverlichting probeert de duisternis te verdrijven. Gelukkig is er een tussentijdse trekking van maar liefst € 10 000 aan P-bons en € 5000 aan winkelbons. Hét prijzenfestijn vindt echter plaats op de jaarlijkse nieuwjaarsreceptie op 11 januari 2026. Dan nodigt de gemeente haar inwoners in Puurs uit voor een drankje en een hapje én de hoofdtrekking van de eindejaarsactie door het schepencollege. We maken er ook geen probleem van wanneer een inwoner van de buurgemeente Bornem hier een prijs in de wacht sleept! Puurs bruist!
Waar is de tijd voor bezinning?
De decembermaand heeft iets sfeervols, wonderlijks en tegenwoordig vooral iets uitgesproken commercieels met de Kerstman, zijn vrouw zie je nooit, en bergen cadeautjes. De middenstand en de winkelketens gaan uit hun dak met uitbundige aanbiedingen en verleidingen. Eigenlijk begint de huidige consumentenwaanzin al met het eveneens uit de VS overgewaaide verschijnsel van Black Friday. Dat is een zogenaamde uitzinnige koopjesdag. Die dag duurt ondertussen ook al bijna één week. In feite is de hierdoor wat vervroegde decembermaand een consumptiemaand bij uitstek geworden, die na het eindejaarvuurwerk overgaat in de traditionele solden van januari. Ook hier zie je weer dat de januari koopjes, door koppelverkoop, steeds vroeger beginnen. Hierdoor is voor mij de traditionele beleving met Stille Nacht, Heilige Nacht en de vraag om ‘vrede en welbehagen op aarde’, aan het verdwijnen.
Kerstfeest: stallen, bomen, ballen en stronken
Kerstbomen en kerststallen, al dan niet met levende dieren, sieren in de decembermaand de straten in Vlaanderen. De 20 meter hoge en circa 43 jaar oude Abies concolor is uit een tuin geplukt in Sint-Katelijne-Waver. Van 28 november, wat weer aangeeft dat dit lichtfeest steeds vroeger begint, tot 4 januari 2026 siert deze afstervende boom de Grote Markt in Brussel. In het centrum van Puurs kom je overal, leunend tegen lantarenpalen, onverlichte kleine kerstbomen tegen, terwijl er in het centrum en naast de kerk, een spaarzaam verlichte grote boom staat.
Elk dorp van Puurs-Sint-Amands heeft zijn eigen kerststal, wat een oude Rooms Katholieke traditie is die je in mijn Groningse geboortestreek nauwelijks ziet. Puurs heeft geen mooie kerststallen. De algemene ontkerkelijking en de commercialisering van het kerstfeest met de hi, ha, ho roepende rode, bolle, oude Coca Cola reclame man in een door rendieren getrokken arrenslee, hebben het karakter van het kerstfeest uit mijn jeugd op zijn kop gezet. Etienne Vermeersch schreef op 24 december 2009 al Hoe Kerstmis een kermis werd. Hij had gelijk.
Voor velen heeft de kerst nog maar weinig te maken met religie, symboliek en vrede op aarde
Ons kerstfeest heeft niet christelijke, Germaanse wortels die samenhangen met de viering van de kortste dag van het jaar. Het Scandinavische joelfeest met enorme vuren, is daarvan een voorbeeld. Onder invloed van het Christendom is dat ‘heidense’ feest omgevormd tot de kerstviering, waarin de bestaande oudere gebruiken, zoals het midwintervuur, ook een plaats kregen. Voor velen heeft de kerst nog maar weinig te maken met religie, symboliek en vrede op aarde. Het gaat nu vooral om gezelligheid en overvloed. Maar toch is er meer dan dat, nietwaar?