Puzzels, ze zijn er in alle maten en vormen. Met letters of met cijfers. Makkelijk of moeilijk. Ze zijn zo alomtegenwoordig dat iedereen er zich wel eens aan waagt. Maar wie maakt al die puzzels en hoe gebeurt dat? We praten erover met Ewald Van Looveren, redacteur bij Keesing, de puzzeluitgeverij van boekjes als Denksport en De Puzzelaar.
Puzzelen lijkt wel van alle tijden te zijn. Kan je ons iets meer vertellen over de eerste puzzel?
Ewald Van Looveren: “Als puzzelmakers het hebben over de eerste puzzel, dan bedoelen ze hiermee de eerste kruiswoordpuzzel. Die werd gemaakt door de Brit Arthur Wynne in 1913 voor een Amerikaanse krant, de ‘New York World’. Hij noemde zijn puzzel een ‘word cross puzzle’, wat door de uitgever later verkeerdelijk als ‘crossword puzzle’ werd gepubliceerd. En dat is zo gebleven.
Die eerste puzzel leek al een beetje op wat we vandaag kennen als de kruiswoordpuzzel. Alleen had die nog geen zwarte vakjes, maar allemaal witte die ingevuld moesten worden. Het diagram was geen vierkant, maar eerder diamantvormig met een uitsparing in het midden. Later is de puzzel verder geëvolueerd tot de kruiswoordpuzzel die we vandaag kennen.”
Was uitgeverij Keesing er al van in het begin bij?
Ewald: “Uitgeverij Keesing werd al in 1911 opgericht en gaf toen een dagblad uit met informatie voor beursspecialisten. Het eerste puzzelboekje, toen ook al onder de naam ‘Denksport’, verscheen in 1930 en bevatte 16 kruiswoordpuzzels. Pas na de Tweede Wereldoorlog, ik vermoed in de jaren ‘60 - ‘70, legt Keesing zich uitsluitend toe op het maken van puzzels en puzzelboeken. De Denksportboekjes, De Puzzelaar, het Libelle Puzzelboek, de puzzels in Het Laatste Nieuws, de S-Pluspuzzels natuurlijk ... ze worden allemaal bij ons gemaakt. Keesing heeft daarnaast ook nog kantoren in verschillende Europese landen en in de Verenigde Staten.”
Hoe wordt zo een woordpuzzel vandaag gemaakt?
Ewald: “Vroeger gebeurde dat volledig met potlood en papier, nu gebeurt dat digitaal. We gebruiken hiervoor ‘een recept’. Daarin staat wat we nodig hebben om de puzzel te maken: welk soort puzzel wordt het, hoe groot is het diagram, de moeilijkheidsgraad van de woorden, is het een puzzel voor België en Nederland of voor één van beide? In een Vlaamse puzzel vragen we bijvoorbeeld niet naar rivieren in Gelderland. Ook verschilt de betekenis van woorden soms. Een ‘kleedje’ is in Nederland een tapijt, en in Vlaanderen is dat een jurk. Voor de omschrijvingen doen we beroep op een database. Die wordt permanent onderhouden, zodat hij actueel blijft. Als het ‘recept’ volledig is, genereert het systeem een puzzel. Als redacteur kijken we die nog na. Het menselijk aspect blijft heel belangrijk.”
De eerste kruiswoordpuzzel had enkel witte vakjes en was diamantvormig
Welke zijn de meest populaire puzzels?
Ewald: “Dat verschilt van land tot land. In Scandinavië blijft de Zweedse puzzel heel populair, terwijl in Frankrijk de filippine aan een opmars bezig is. Bij ons vormen de sudoku, de woordzoeker en de Zweedse puzzel de top 3.”
Als afsluiter, ben je zelf ook een puzzelaar?
Ewald: “Af en toe. Mijn favoriete puzzel is de ‘Japanse puzzel’, waarbij je pixel per pixel een tekening moet maken aan de hand van de cijfertjes langs de zijkant. Taalpuzzels maak ik maar zelden, ik ben er al de hele dag mee bezig en ken de database dan ook grotendeels vanbuiten.” (lacht)
Nieuw ledenvoordeel
S-Plusleden krijgen 25 % korting bij een kortlopend abonnement van 3 edities! Het abonnement stopt automatisch. Je vindt alle info op www.denksport.com/splus of bel naar 03 360 69 90 (met vermelding van het S-Plusledenvoordeel).
Dit is een artikel uit S-Plus Mag juli - augustus - september 2026. Lees hier nog meer artikels.