Uit de S-Plus ledenbevraging over geestelijk welzijn, die in 2021 werd ingevuld door 1255 leden, blijkt dat er interesse is in om meer te weten te komen over ‘piekeren’. Dit is niet verrassend, aangezien iedereen wel eens piekert.
Wat is piekeren?
Piekeren is een mentaal proces waarbij iemand zich herhaaldelijk en obsessief bezighoudt met zorgen, problemen of onzekere situaties. Het gaat veelal gepaard met negatieve gedachten, angstgevoelens en stress, en kan iemand belemmeren om te ontspannen, zich te concentreren of dagelijks te functioneren.
Piekeren richt zich op gebeurtenissen uit zowel:
- het verleden, bv. “Heb ik toen wel het juiste gedaan?”,
- het heden, bv. “Hoe kom ik over bij de ander?” of
- de toekomst, bv. “Wat zal het gevolg worden van die gebeurtenis?”.
Piekeren vertoont verschillende kenmerken:
- Herhaaldelijke gedachten: het betreft vaak het voortdurend herkauwen van hetzelfde onderwerp.
- Onvrijwillig: je hebt er niet bewust voor gekozen om erover na te denken, het overkomt je gewoon.
- Cirkelvormig denken: vaak kom je steeds weer terecht in dezelfde gedachtenpatronen zonder vooruitgang te boeken.
- Tijd- en energieverspilling: piekeren kost aanzienlijke hoeveelheden tijd en energie.
- Verminderde aandacht: het maakt het moeilijk om je te concentreren op belangrijke dagelijkse activiteiten, waardoor het leven aan je voorbij lijkt te gaan.
- Dwangmatig karakter: piekeren gaat vaak gepaard met een dwingend gevoel, alsof er ernstige gevolgen zullen zijn als je er niet meer mee bezig bent. Je voelt de drang om oplossingen te vinden om problemen te voorkomen.
Waarom piekeren we?
Piekeren is een normaal psychologisch proces dat deel uitmaakt van het menselijk denken. De belangrijkste redenen van piekeren zijn:
- Probleemoplossing: mensen denken na over mogelijke oplossingen voor uitdagingen, obstakels en dilemma’s in hun leven.
- Proberen controle te krijgen over situaties: mensen piekeren vaak wanneer ze zich zorgen maken over toekomstige gebeurtenissen of onzekerheden. Piekeren kan een manier zijn om te proberen controle te krijgen over situaties die bedreigend of onzeker lijken.
- Zelfreflectie: piekeren stelt mensen in staat om na te denken over hun gedrag, beslissingen en ervaringen, wat kan leiden tot persoonlijke groei en zelfinzicht.
- Emotionele verwerking: piekeren kan een manier zijn om emoties te verwerken.
- Het vermijden van verveling: wanneer er weinig externe prikkels zijn, kan het een manier zijn om de geest bezig te houden.
Positief piekeren kan waardevol zijn bij het aangaan van uitdagingen en het bevorderen van persoonlijke ontwikkeling
Zoals je wellicht opmerkt, hoeft piekeren niet per se als iets louter negatiefs te worden gezien. Positief piekeren kan waardevol zijn bij het aangaan van uitdagingen en het bevorderen van persoonlijke ontwikkeling. In dat geval leidt piekeren tot het genereren van constructieve gedachten en het ontwikkelen van een actieplan met betrekking tot het onderwerp waarover wordt gepiekerd. Echter, wanneer piekeren uitsluitend bestaat uit een neerwaartse gedachtenspiraal, hetgeen in de realiteit veelal het geval is, is het problematisch.
Negatieve gevolgen van piekeren
Piekeren wordt vooral beschouwd als een negatief verschijnsel. Voorbeelden van negatieve gevolgen van overmatig piekeren zijn:
- Angst en stress: overmatig piekeren gaat vaak samen met gevoelens van angst en stress. De voortdurende bezorgdheid en het herkauwen van zorgen kunnen leiden tot verhoogde angstniveaus en stressreacties, zoals spierspanning en een verhoogde hartslag.
- Slaapproblemen: mensen die ’s nachts piekeren hebben vaak moeite met inslapen of worden in het midden van de nacht wakker en kunnen dan niet meer inslapen.
- Concentratieproblemen: door piekergedachten kan het moeilijk zijn om gefocust te blijven op activiteiten van het dagelijkse leven.
- Verminderd welzijn: piekeren kan leiden tot gevoelens van somberheid, prikkelbaarheid en vermoeidheid.
- Besluiteloosheid: overmatig piekeren kan het nemen van beslissingen bemoeilijken, omdat de persoon zich overweldigd voelt door mogelijke negatieve uitkomsten.
- Lichamelijke gezondheidsproblemen: chronische stress als gevoel van overmatig piekeren kan de gezondheid negatief beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld een hoge bloeddruk, spijsverteringsproblemen en een verzwakt immuunsysteem.
- Sociaal isolement: mensen die constant piekeren kunnen zich terugtrekken uit sociale interacties, omdat ze zich te gestrest of overweldigd voelen om aan sociale activiteiten deel te nemen.
- Depressie: overmatig piekeren kan bijdragen aan de ontwikkeling of verergering van een depressie.
Het is belangrijk om in eerste instantie je bewust te zijn van de negatieve gevolgen van overmatig piekeren en, indien nodig, stappen te ondernemen om met piekeren om te gaan.
Hoe grip krijgen op overmatig piekeren?
Grip krijgen op overmatig piekeren kan een uitdaging zijn, maar het is zeker mogelijk. Verschillende strategieën kunnen hierbij helpen:
- Bewustwording: alles begint met bewustwording. Herken wanneer je begint te piekeren en probeer de gedachten die je zorgen baren te identificeren.
- Tijdslimiet instellen, bijvoorbeeld een piekerkwartier per dag installeren: geef jezelf de toestemming om op bepaalde momenten per dag te piekeren. Wanneer je op andere momenten begint te piekeren, probeer het dan uit te stellen tot een later zelfgekozen moment.
- Houd een dagboek bij: schrijf je piekergedachten op in een dagboek. Dit kan helpen om een beter zicht te krijgen van waar je je zorgen over maakt en om piekergedachten een plaats te geven buiten je hoofd.
- Probleemoplossing: ga op zoek naar concrete oplossingen voor je probleem waarover je piekert. Stel een lijst op met mogelijke stappen die je kunt nemen en die binnen jouw controle liggen. Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat niet alles oplosbaar is en dat niet alles binnen jouw controle valt. In zulke gevallen is het belangrijk te leren loslaten en te accepteren dat sommige dingen gewoon moeten worden aanvaard.
- Ontspanningstechnieken: deze technieken kunnen helpen om stress te verminderen en je tot rust te laten komen. Voorbeelden van ontspanningstechnieken zijn diepe ademhaling, meditatie en progressieve spierontspanning.
- Mindfulness: oefen mindfulness in om in het moment te leven en je gedachten te observeren zonder erover te oordelen. Dit kan je helpen om uit de automatische piloot van piekeren te stappen.
- Fysieke activiteiten: regelmatige lichaamsbeweging kan helpen om stress te verminderen en je stemming te verbeteren, waardoor piekeren kan afnemen.
- Beperk cafeïne en alcoholinname: beide stoffen kunnen piekeren verergeren, dus beperk je inname ervan.
- Zoek sociale steun: praat met vrienden of familie over wat je bezighoudt. Het delen van je gedachten met anderen kan voor opluchting zorgen.
- Professionele hulp: als overmatig piekeren je dagelijks leven belemmert, overweeg dan om professionele hulp in te schakelen zoals bijvoorbeeld een psycholoog. Zij kunnen je helpen om met piekergedachten om te gaan.
Het proces van grip krijgen op piekeren kan tijd kosten. Piekeren kan niet altijd volledig gestopt worden. Het doel is meestal om piekeren te verminderen tot op een aanvaardbaar niveau.
Bronnen
Kerkhof, A. (2007). Piekeren. Hulpboek. Boom.
Raes, F. (2020). Weg van het piekeren. Lannoo Campus.
Te Gek!? Piekeren is misschien toch niet zo onschuldig. Geraadpleegd op Piekeren is misschien toch niet zo onschuldig - Te Gek!?