Hoe zou jij reageren als er plots iemand voor je deur staat, zich aanmeldt als iemand van de thuiszorg die vraagt of het u schikt om even te overleggen? Ik veronderstel dat je net als Erna Ankersmit fulmineert dat je helemaal niets met thuiszorg te maken hebt en niet begrijpt hoe je op een lijst van de huisartsenpost staat! Maar ... er is een hagelbui. Dan kun je toch niets anders dan de thuiszorgmedewerkster binnen te laten.
Dat is de insteek van Het einde van Erna Ankersmit, de tiende roman van Anna Enquist, een van de meest gelauwerde en geliefde auteurs in de Nederlandse letteren.
Twee vrouwen staan centraal: de tachtigjarige chagrijnige Erna Ankersmit en de veertigjarige empatische Vronie
Twee vrouwen staan centraal: de tachtigjarige chagrijnige Erna Ankersmit en de veertigjarige empatische Vronie. Erna is schrijfster van vijftien romans, allemaal vertaald, over de hele wereld te koop! Momenteel werkt ze moeizaam aan een roman over een oude man. Ze schrijft nog met potlood. 'Potlood is beklijvend en tegelijkertijd ook niet. Dat geeft net een kiertje waartussen je iets op durft te schrijven', - dixit Enquist. Erna's man Jacob, een taalkundige, stierf dertien jaar geleden, een mysterieuze dood. Geen kinderen die kunnen helpen.
Vronie is verpleegster en moeder van twee opgroeiende kinderen. Het zijn haar eerste stappen in de thuiszorg. Eerder werkte ze bij een orkest waar ze zich bezighield met jaarrekeningen en muzikantensalarissen. Ze is gehuwd met Thomas, een slavist aan de universiteit. Vroeger was hij student van Jacob. Wegens het opheffen van de hele vakgroep moet hij noodgedwongen op zoek naar een andere job. Tijdens zijn zoektocht ontdekt hij dat Jacob, wegens zijn kennis van Georgische dialecten, spion voor Nederland is geweest. Daar brengt hij Vronie van op de hoogte. Inmiddels onstaat er een innige vriendschap tussen haar en Erna die culmineert in een gemeenschappelijke tocht in Engeland langs de muur van keizer Hadrianus. Tijdens de tocht krijgt Erna echter fysieke problemen. Zal Vronie haar geheim verklappen? Wil zij de manier waarop Erna aan haar dode man denkt aantasten of verpesten?
Dat Erna het alter ego is van Anna Enquist kunnen we niet ontkennen. 'Er zijn jaren geweest dat Erna Anker (voor het schrijven had ze 'smit' maar weggelaten, twee keer twee lettergrepen is echt beter) langdurig in de top 60 stond. Dat ze in programma's op radio en televisie uitgebreid werd ondervraagd over het laatste boek, over het volgende. Nu zijn er bijna geen literatuurprogramma's meer. Haar productie is ook stil komen te staan, dat is misschien nog pijnlijker. De verkoopcijfers uit het begin zal ze nooit meer halen, mensen lezen niet meer en als ze het al doen zie je de boeken niet in de tram of de trein, want de tekst staat in een apparaat of een telefoon. Economisch gezien is fictie schrijven zinloos. Is dat een reden om ermee te stoppen?'
Hoe voelt het oud te zijn in een snel evoluerende maatschappij?
Enquist, zelf tachtig, denkt na over het leven en het nakende levenseinde. Over hoe het voelt oud te zijn in een snel evoluerende maatschappij. Zijn bejaarden nog wel van tel? Kunnen zij nog zin geven aan hun leven? Tevens klaagt ze het snoeien in het culturele landschap aan, het uitblijven van opdrachten, het opdrogen van royalty's en het bezuinigen in onderwijs. Het schrijverschap stelt ze in vraag. 'Ik zit hier wat te spelen met woordjes, alsof dat er iets toe doet. Met een beetje geluk komen ze in een boek terecht dat jarenlang op een plank staat in de bibliotheek.'
Een heerlijke roman met een pijnlijke maar berustende finale waarin heel zeker de 'rijpere' lezer iets van zichzelf zal herkennen.