Lebensborn, het naziprogramma opgezet door Himmler
De naam van de Gentse Caroline De Mulder (°1975), docente literatuur aan de Universiteit van Namen en in Brussel, doet niet meteen een belletje rinkelen. Na het lezen van Heim (oorspronkelijke titel La Pouponnière d'Himmler), haar eerste roman in vertaling bij De Bezige Bij, zal dat ongetwijfeld anders zijn. De Mulder schrijft al haar boeken in het Frans en debuteerde in 2010 met Ego Tango.
In Heim behandelt ze het thema Lebensborn, het naziprogramma dat door Heinrich Himmler, leider van de SS, werd opgezet in 1935. Het had als doel de lage geboortecijfers in Duitsland te verhogen en een zuiver Arisch ras (blond haar, blauwe ogen) te scheppen. In het kader van dit programma werden zo'n dertig kinderdagverblijven geopend (met name in Duitsland en Noorwegen) en werden er bijna 10.000 kinderen geboren. Lebensborninstituten waren er in Duitsland, Oostenrijk, Polen, Luxemburg, Frankrijk, Nederland, Noorwegen en België, één van die plekken was het kasteel van Wégimont.
Ons Duitsland heeft kinderen nodig.'
In Beieren, in Heim, bedankt de Reichsführer tijdens een Namensgebung (Naamceremonie) alle lieve moeders vom besten Blut omdat ze zo verstandig zijn geweest een partner van superieure rassenkwaliteit te kiezen zodat Duitsland tot de laatste druppel is ontdaan van onzuiver bloed. (...) 'Het moederschap is de nobelste taak van de Duitse vrouw. De gevaren die jullie bij de bevalling doorstaan, ten dienste van ons volk en vaderland doen niet onder voor de gevaren die de soldaat in het strijdgewoel trotseert. In ruil daarvoor biedt Duitsland jullie en jullie kinderen veiligheid en zijn jullie vrijgesteld van fysiek werk dat jullie vruchtbaarheid zou kunnen schaden. Ieder van jullie moet zoveel kinderen ter wereld kunnen brengen als zij maar wenst. Ons Duitsland heeft kinderen nodig.'
Het verhaal speelt zich grotendeels af in het huis Heim Hochland, het eerste kinderdagverblijf dat Himmler in 1936 in Steinhöring, Beieren, nabij München, oprichtte. De Mulder kiest ervoor haar verhaal te vertellen vanuit het perspectief van drie vrouwen.
We maken kennis met Renée, een roodharig Frans tienermeisje dat verliefd wordt op een Waffen-SS'er en zwanger geraakt. Door haar ouders wordt ze verstoten en door de dorpelingen kaalgeschoren. Via een brief verplicht de vader van haar kind haar te vertrekken naar de nazikraamkliniek van Lamorlaye. Een tweede brief richt hij aan de leidinggevende arts van Heim Westwald. Helga, de Duitse toegewijde verpleegster en assistente van de dokter die het huis runt, neemt de zorg op zich van Renée en de andere vrouwen. Haar geloof in het project begint te wankelen als ze verneemt dat een baby werd geëuthanaseerd omdat hij niet voldeed aan de zuiverheidscriteria van het ras. Frau Geertrui is net moeder geworden van een jongetje dat weigert te eten en beweegloos in haar armen ligt. Ze geraakt in een depressie als haar kind, niet erkend door de verwekker, van haar verwijderd wordt en sterft.
Hij is een primitief dier geworden dat niet meer kan nadenken, dat zijn leven riskeert om zijn maag te vullen
Ook is er een plaats voor een mannelijk personage: Marek, een Poolse gevangene, uit het kamp van Dachau gedetacheerd om op het landgoed van de kraamkliniek te werken. Zijn vrouw is gestorven in Auschwitz, net als zijn ongeboren baby. Hij lijdt fysiek door de de mishandeling en de honger. 'Hij is een primitief dier geworden dat niet meer kan nadenken, dat zijn leven riskeert om zijn maag te vullen', schrijft De Mulder.
Het lot brengt deze personen bij elkaar in 1944. De oorlog komt geleidelijk binnen en de ineenstorting van het Duitse rijk is in zicht.
In Heim, doordrenkt van verdriet, blijft de auteur dicht bij de gedachtengang van haar personages. Sommigen vrouwen (gehuwd of ongehuwd) kozen ervoor om in een veilige omgeving hun baby's te baren, te leven waar voldoende eten, comfort was en hun baby's een uitstekende verzorging kregen. Anderen werden ertoe verplicht.
Caroline De Mulder heeft zich goed gedocumenteerd en behandelt het gevoelig thema Lebensborn gedetailleerd en intens maar wars van elke sensatiezucht. Onthullend, intens, boeiend is Heim ongetwijfeld! Naar de keel grijpend, des te meer!