Uit de S-Plus ledenbevraging over geestelijk welzijn, die in 2021 werd ingevuld door 1255 leden, blijkt dat er interesse is in het begrijpen van cognitieve functies. Cognitieve functies verwijzen naar de verschillende mentale processen en capaciteiten die betrokken zijn bij het verwerven, verwerken, opslaan en gebruiken van informatie. Deze functies stellen ons in staat om te denken, te redeneren, te onthouden, te leren, taal te begrijpen, te communiceren, problemen op te lossen, aandacht te richten, beslissingen te nemen en zich aan te passen aan veranderende situaties. Het geheugen is daarbij een belangrijke cognitieve functie.
33,3 % van de deelnemers aan de vragenlijst vindt dat hun geheugen aanzienlijk verminderd is in vergelijking met vroeger. Dit roept vragen op over de rol van leeftijd bij deze veranderingen.
Alledaagse vergeetachtigheid
Positief nieuws: eens iets vergeten is volkomen normaal en heel menselijk. Er zijn talloze onschuldige verklaringen voor, zoals:
- Onvoldoende aandacht en concentratie: als je niet goed oplet of ergens niet goed op kunt concentreren, kan het moeilijk zijn om nadien informatie te onthouden.
- Automatismen en twijfels: als je dagelijkse gewoonten doet zonder nadenken, kun je later twijfelen of je ze wel of niet hebt gedaan, zoals je bijvoorbeeld afvragen of je het strijkijzer hebt uitgezet of het licht in de berging hebt uitgedaan.
- Vergeten door tijdsverloop: soms vergeet je wat je hebt geleerd als er te veel tijd verstrijkt tussen het leren en het proberen om het te onthouden.
- Gebrek aan interesse of motivatie: als je niet echt geïnteresseerd bent in iets of er niet gemotiveerd voor bent, kan het moeilijk zijn om het te onthouden.
- Onvoldoende oefening: net zoals je vaardigheden verbeteren door te oefenen, geldt dit ook voor je geheugen. Hoe meer je iets herhaalt, hoe beter je het kunt onthouden.
- Onvoldoende opleiding en ervaring: hoe meer kennis en ervaring je hebt over een onderwerp, hoe gemakkelijker het is om hieromtrent iets te onthouden.
- Minder goede gezondheid: zowel je lichamelijke als geestelijke gezondheid kunnen invloed hebben op je geheugen.
- Negatief maatschappelijk beeld en onvoldoende zelfvertrouwen: als je negatieve ideeën hebt over je eigen geheugen of als de omgeving waarin je je begeeft negatief denkt over ouder worden, kan dit je zelfvertrouwen en vervolgens je geheugenprestaties negatief beïnvloeden.
- Onvoldoende gebruik maken van doeltreffende geheugenmethoden: er zijn bepaalde technieken en trucjes die je kunt gebruiken om dingen beter te onthouden, maar als je ze niet gebruikt, kan je er de vruchten niet van plukken.
De rol van leeftijd bij cognitief functioneren
Over het algemeen merken de meeste mensen weinig verandering in hun cognitieve vaardigheden door normale veroudering. Onze hersenen hebben een schitterend vermogen om zich aan te passen, wat betekent dat we cognitieve vaardigheden vaak goed kunnen behouden, ook op latere leeftijd. Sommige functies groeien zelfs met ouder worden, denk hierbij bijvoorbeeld aan levensvaardigheden, controle over gedrag, emotionele stabiliteit, kennis en ervaring.
Sommige functies vertonen geleidelijk aan afnemende prestaties naarmate we ouder worden. De meest opvallende verandering is de vertraging in informatieverwerkingssnelheid, waardoor ons denken trager verloopt en het langer duurt om nieuwe informatie te verwerken. Bovendien nemen ook het abstract redeneren en het vermogen om problemen op te lossen in snelheid af. Het wordt verder moeilijker om de aandacht op één specifiek ding te richten en om meerdere taken tegelijkertijd uit te voeren. Daarnaast maken oudere volwassenen over het algemeen minder gebruik van geheugentechnieken. Er zijn individuele verschillen in deze veranderingen, die kunnen worden toegeschreven aan de gezondheid, levensstijl en genetische factoren.
Dementie
We merken op dat jongere volwassenen zich over het algemeen minder zorgen maken over vergeetachtigheid dan oudere volwassenen. Oudere volwassenen zijn meer bezorgd over de mogelijkheid van het ontwikkelen van dementie.
Dementie is geen normaal onderdeel van veroudering, maar een medische aandoening die het cognitief functioneren aantast. De ziekte van Alzheimer is de meest bekende en ook de meest voorkomende vorm van dementie. Andere vormen van dementie zijn o.a. vasculaire dementie, Lewy body dementie, fronto-temporale dementie.
Personen met dementie ervaren niet alleen geheugenproblemen, maar ondervinden ook moeilijkheden bij het uitvoeren van alledaagse taken, zoals het huishouden, klusjes en hobby’s. Bovendien kunnen ze emotionele en gedragsveranderingen vertonen.
Alledaags vergeetachtigheid vs. dementie
Normale veroudering vertoont belangrijke verschillen van dementie. Hieronder vind je een overzicht.
Als je je zorgen maakt over geheugenproblemen of symptomen die op dementie kunnen wijzen, win dan professioneel medisch advies in. Om de diagnose van dementie te stellen wordt er een grondige evaluatie uitgevoerd, inclusief cognitieve tests en beeldvorming van de hersenen. Vroegtijdige detectie kan helpen bij de snelheid van verloop van dementie, de manier waarop je ermee omgaat en het verbeteren van de levenskwaliteit.
Cognitief gezond verouderen
Wat goed is voor het hart, is goed voor het brein. Zo geeft ook de campagne aan die van start ging op 9 mei 2022. Gezonde levensstijl factoren kunnen het risico op dementie verminderen en de algemene gezondheid van de hersenen bevorderen, denk hierbij aan:
- Fysieke activiteit: regelmatige lichaamsbeweging, minstens 150 minuten matig tot intensieve lichaamsbeweging per week.
- Gezond eten: veel groenten, fruit, volle granen, magere eiwitten en gezonde vetten.
- Geestelijke stimulatie: houd je geest actief door bv. puzzels op te lossen, te lezen, nieuwe vaardigheden te leren, sociale interacties te onderhouden.
- Sociale betrokkenheid: houd contact met vrienden en familie, neem deel aan sociale activiteiten en doe bijvoorbeeld vrijwilligerswerk.
- Vermijd roken en overmatig alcoholgebruik: roken en overmatig alcoholgebruik zijn schadelijk voor de hersenen.
- Verzorg gezondheidsaandoeningen: beheer aandoeningen zoals diabetes, hoge bloeddruk en hoge cholesterol.
- Voldoende slaap: zorg voor een regelmatige, goede nachtrust.
- Stressmanagement: leer stress te beheersen, doe ontspanningstechnieken zoals meditatie, yoga, ademhalingsoefeningen.
- Los gehoorproblemen op: het aanpakken van gehoorproblemen leidt tot een betere hersengezondheid.
Meer informatie over de campagne en informatie over hersengezondheid? Neem een kijkje op de website www.2voordeprijsvan1.be
Bronnen
Expertisecentrum dementie Vlaanderen (2022). www.2voordeprijsvan1.be
Geerts, C. (red.) (2018). Geheugensteuntjes. Tips en technieken tegen het alledaags vergeten. Politeia.
Geerts, C. (red.) (2023). Leerboek gerontologie, 2de herziene editie. Gompel & Svacina.