Klimaat laten we niet link liggen

Over klimaat wordt vandaag hevig gediscussieerd. Is het 5 voor 12, zoals Anuna en Greta beweren, of loopt het allemaal niet zo’n vaart en zal de natuur wel zelf bijsturen? Voor me zitten alvast 2 mensen die voor verandering pleiten. Laura Cools is milieuactiviste en politieke actief bij sp.a, Jos Bertrand is S-Plus lid, maar ook voorzitter van de Europese Senioren Organisatie.

Youth for Climate, onder leiding van Anuna De Wever, kwam weken aan een stuk op straat, maar wat heeft het opgeleverd?

Laura Cools: “Op korte termijn zeer weinig. Er is ook niks van terug te vinden in het regeerakkoord. Maar de klimaatbetogingen hebben wel gezorgd voor een grotere bewustwording bij de mensen. Niet alleen in België, maar ook daarbuiten door de media-aandacht. Bovendien is er een enorm informeel platform ontstaan waar klimaatsverandering grondig wordt besproken. Het hoofddoel voor mij blijft wel internationaal druk zetten om tot een afdwingbaar klimaatakkoord te komen, maar dat zal niet voor morgen zijn.”

Jos Bertrand: “Ik kan dit alleen maar ondersteunen. Toen wij in de jaren ‘70 scholierenstakingen organiseerden voor de vrede en tegen de legeraankopen, bereikten we ook niet echt concrete zaken. Maar onrechtstreeks zorgden we wel voor een verandering in denkprocessen bij mensen. Net dat is heel belangrijk in dit soort acties.”

Zijn er volgens jullie wettelijk afdwingbare rechten in verband met klimaat? Kan een klimaatzaak niet beter beleid afdwingen, dan de protestmarsen die blijkbaar meer kritiek oogsten dan een effectieve verandering?

Laura: “Ondertussen loopt er in België een klimaatzaak tegen de overheid, waarin ik als individu ook schuldeiser ben. De zaak loopt al van 2015, maar het proces wordt op de lange baan geschoven. In Nederland is het wel gelukt, daar moet aan de bevolking een schadevergoeding worden betaald. Maar ik weet niet of dit zal gebeuren. Symbolisch kan het wel tellen, maar ik vrees voor de afdwingbaarheid ervan.”

Jos: “Ik vrees ook dat het zo niet werkt. Wij leven in een democratie, en dan moet je via het parlement  het beleid veranderen of bijsturen. Het is zoals altijd een kwestie van politieke macht.”

Begrijp je de bezorgdheid bij het gros van de mensen dat klimaatacties hen zal verarmen? Is die bezorgdheid terecht?

Laura: “Ja, nu wel. In het begin als activiste kon ik dat moeilijker begrijpen, omdat ik dan vooral met gelijkgezinden omging die dat allemaal evident vonden. Het begrip is er gekomen door met ouderen en sp.a-militanten in contact te komen over dit thema. Ik denk ook dat de sp.a hier een belangrijke rol kan spelen. Het sociaal haalbare en het ecologische moeten we weten te verzoenen. We moeten absoluut rekening houden met de sociale impact van ecologisch beleid op de bevolking.”

Jos: “Dat heeft ook te maken met keuzes. Voor mij gaan sociale rechten en ecologie samen. We kunnen inderdaad de energiefactuur doen stijgen, maar dan blijf je slachtoffers creëren. Dat kan voor mij niet. Het is een en/en verhaal.”

Denk je niet dat jongeren en ouderen beter zouden samenwerken in verband met klimaat, in plaats van elkaar de schuld te geven?

Jos: “Elkaar de schuld geven is totaal onterecht. Het was juist mijn generatie die klimaat op de agenda gezet heeft. Denk maar aan de Club van Rome, die rapporteerde dat er grenzen aan de groei zijn. Of het Brundtland-rapport over ‘Onze Gemeenschappelijke Toekomst’. Alleen zitten wij net als de jongeren in hetzelfde schuitje. Wij moeten mensen achter ons krijgen, wij moeten een meerderheid kunnen vormen en anderen overtuigen. En dat moeten we samen doen.”

Laura: “Inderdaad, we gaan moeten samenwerken. Elkaar met de vinger wijzen heeft geen zin.”

Jos: “Het zal wel een mentaliteitswijziging vergen bij iedereen, want onze consumptiemaatschappij staat haaks op duurzame ontwikkeling. Solidariteit is hyperbelangrijk. Volgend jaar in april organiseert ESO samen met YES (de Europese jongsocialisten) een congres over klimaat en duurzame ontwikkeling. Het is dus geen tegenstelling tussen jong en oud, maar een tegenstelling tussen maatschappijvisies.”

Wat vinden jullie van de oproep van de Club van Rome om de allerrijksten meer te belasten? Haalbaar?

Jos: “Een soort tobintaks (kleine belasting op valutatransacties) moet toch mogelijk zijn. De voorstellen liggen er. Europa kan hier een voortrekkersrol in spelen. Wij moeten ons veel meer richten op dat internationalisme om die zaken aan te pakken. Daar moeten we de tegenstroom kunnen organiseren. Maar dat is heel moeilijk.”

Laura: “Het hangt ervan af. Ik zou willen pleiten voor een soort vervuilersbelasting. Dan heb je niet per se de rijkste mensen die betalen maar wel de meeste vervuilende. Dat komt voor mij geloofwaardiger over.”

Is ons economisch model klaar voor een transitie naar duurzame alternatieven? Hebben we de grenzen niet bereikt?

Laura: “Sommigen zullen mij naïef vinden, maar we kunnen niet verder op dezelfde manier. Het ongebreidelde winstbejag maakt alles stuk. Fast fashion is daar een voorbeeld van. We worden constant verleidt om nieuwe kleren te kopen. Maar we vergeten de vervuiling die daar mee gepaard gaat. Ecologisch hebben we onze grenzen bereikt. Om hier iets aan te doen, moeten we af van het kapitalistisch systeem zoals we dat vandaag kennen. Ik geloof niet dat de consument volledig bij machte is om een grondige verandering teweeg te brengen. Ik kan perfect begrijpen dat iemand een pakket besteld bij een internetbedrijf omdat het de volgende morgen al geleverd kan worden. Of dat hij een plastieken tandenborstel koopt omdat de ecologische tandenborstel duurder is. Nee, ecologische producten moeten een evidentie worden.”

Jos: “Om zaken te veranderen moet je machtsrelaties kunnen veranderen. In de jaren ‘80 bijvoorbeeld wilden we met de SP een soort UNO-veiligheidsraad voor de economie. We hebben dat toen niet kunnen realiseren. Maar dat betekent niet dat wat toen niet lukte, vandaag ook niet lukt.”

Welke maatregelen zijn nu van allerhoogste noodzakelijkheid om het tij alsnog te kunnen keren?

Laura: “Voor mij gaat het over duurzaam investeren. Ik haal vaak het voorbeeld aan van het spaarboekje. De meesten weten niet waar hun geld belegd wordt door hun bank. Op een bepaalde website kan je echter de score van je bank terugvinden. Hoe lager de score hoe meer die bank in milieu- en arbeidsonvriendelijke industrie belegt. Zo kan je als individuele burger toch bijsturen waarvoor je spaargeld gebruikt wordt.”

Jos: “In eerste instantie moeten we kijken naar de energievoorziening. De energiefactuur stijgt. We moeten ook meer aandacht hebben voor de ontwikkeling van het platteland. We gaan samen de problemen moeten oplossen. Dat betekent dat bereikbaarheid, mobiliteit zeer belangrijk is. Een goedwerkend openbaar vervoer is dus noodzakelijk.”

Zullen nieuwe technologie en hernieuwbare energie vlug genoeg voor een kentering kunnen zorgen?

Laura: “Er is vandaag al zeer veel mogelijk. De zee is groot. Dat betekent dat er windmolens kunnen bijkomen. Dit is alleen een kwestie van willen investeren. Maar kijk, als je ziet dat 90 bedrijven over de hele wereld verantwoordelijk zijn voor de helft van de uitstoot, dan staan we voor een grote uitdaging.”

Jos: “Maar dan zitten we weer bij Global Governance. Nationale staten schieten hierin te kort, of hebben de macht niet om die bedrijven aan te pakken.”

Om af te sluiten, is België een goede leerling in deze? Of kan het beter?

Laura: “Ik zie dat er verschillende intenties zijn in België, maar we zijn niet ambitieus genoeg.. Een ding staat vast, de Europese doelstellingen 2020 op vlak van milieu halen we sowieso niet. Het kan dus zeker beter.”

Jos: “Ik volg Laura in deze. Maar het klimaat verhaal is zeker geen negatief verhaal. Het is een verhaal waar iedereen kan winnen als we het goed aanpakken.”